گروه تولید و تجارت – ارتقای توان داخلی و تکیه به تولیدات درون مرزی یکی از فاکتورهای توسعه صنعتی و اقتصادی در هر کشوری است، به همین دلیل سیاستگذاران همواره در پی فراهم کردن شرایطی برای توسعه تولید داخلی هستند.
داخلی‌سازی تجهیزات صنعت نفت یکی از مهم‌ترین مسائلی است که می‌تواند به توسعه اقتصادی کمک قابل‌توجهی کند. البته شاید این تصور برای اقتصادی که با تحریم مواجه است کمی دور از ذهن باشد، اما تجربه نشان داده که در شرایط تحریم، برنامه‌ریزی جهت توسعه، پیشرفت صنعتی و استفاده از داشته‌ها نمود بیشتری پیدا می‌کند. به عقیده بسیاری از فعالان اقتصادی شرایط تحریم بهترین فضا برای توجه به داخلی‌سازی به خصوص برای ساخت تجهیزات صنعت نفت است. البته باید اشاره کرد حرکت و تلاش برای ارتقای تولید داخل در سالی که جهش تولید نام‫گذاری شده نیازمند برنامه‌ها، رویکردها و حمایت‌هایی است. در این راستا احسان ثقفی، عضو هیئت مدیره و خزانه‌دار انجمن سازندگان تجهیزات صنعت نفت ایران با اشاره به تحقق هدف جهش تولید در ساخت تجهیزات صنعت نفت ایران به «ابتکار» گفت: تحقق هدف جهش تولید در ساخت تجهیزات صنعت نفت ایران ابعاد مختلفی دارد، یکی از این ابعاد، بعد فنی و یا همان بعد تکنولوژی و بعد دیگر کمیت است. بنابراین ما دو بعد کمیت و کیفیت در بحث جهش تولید روبه‌رو هستیم. متاسفانه سازندگان ما برای تحقق هدف جهش تولید با مشکلات بسیاری مواجه هستند که این مشکلات با اعتماد و باور دستگاه کارفرمایی کاهش می‌یابد.
عضو هیئت مدیره و خزانه‌دار انجمن سازندگان تجهیزات صنعت نفت ایران به نوع برخورد با سازندگان داخلی اشاره کرد و در این‌باره گفت: دستگاه‌های کارفرمایی که به شکل مشخص وزارت نفت و شرکت‌های چهارگانه آن است باید به این باور برسند که سازندگان داخلی ما می‌توانند کالایی در حد استاندارد تامین کنند. برخوردی که کارفرما با سازندگان داخلی می‌کند مشابه رفتار با سازندگان خارجی نیست. به عنوان نمونه هنگامی که کالایی از یک شرکت خارجی خریداری می‌شود پیش از تحویل کالا پول پرداخت خواهد شد، نیازی به ضمانت‌نامه نیست و با تکریم و تشویق کالایی را از تولیدکنندگان خارجی خریداری می‌کنند. اما سازندگان داخلی برای فروش کالاهای خود با هزاران مشکل مواجه می‌شوند.
وی در ادامه افزود: البته ایرادات و سخت‌گیری‌های منطقی+ در جهت ارتقای کیفیت لازم و ضروری است چراکه یکی از ابعاد تحقق هدف جهش تولید ارتقای کیفیت بوده و قطعا گروه سازندگان از انتقادهای سازنده استقبال می‌کنند.
ثقفی اظهار کرد: اما متاسفانه بیشتر موانعی که بر سر راه سازندگان قرار دارد یک روال نامعقول است، عملا اینگونه برخوردها باعث ناامیدی و دلسردی تولیدکنندگان داخلی خواهد شد. این مجموعه درخواست غیرواقعی و نامعقولی در جهت فعالیت‌های‌شان ندارند، پیشنهاد این است به همان شکلی که با سازندگان و تامین‌کنندگان خارجی برخورد می‌شود با تولیدکنندگان داخلی هم برخورد شود، این برخورد باید در راستای پرداخت و تحویل باشد. این در حالی است که باید از لحاظ کیفی به همان اندازه سازندگان خارجی نسبت به تولیدکنندگان داخلی سخت‌گیری شود.
وی با اشاره به مانعی تحت عنوان برخورد نابرابر و پیامدهای آن ادامه داد: برخورد نابرابر اصلی‌ترین چالشی است که پیش‌روی سازندگان داخلی بوده و همین مسئله مانعی برای تحقق هدف جهش تولید در بخش ساخت تجهیزات صنعتی نفت ایران خواهد بود.
تحریم‌ها شمشیر دولبه است
ثقفی در پاسخ به این پرسش که تحریم‌ها چه پیامدی را برای سازندگان تجهیزات صنعت نفت ایران به همراه داشته است، گفت: تحریم‌ها شمشیر دولبه است، به عبارتی دیگر اینکه بگوییم شرایط به دلیل تحریم‌ها برای سازندگان بسیار بهتر از قبل شده منصفانه نیست و یا اگر بگوییم که وضعیت بسیار بدتر از گذشته است بازهم منصفانه عمل نکرده‌ایم.
وی افزود: در همه جای دنیا تولیدکنندگان به شکل یک زنجیره فعالیت می‌کنند و با یکدیگر در تعامل هستند. در این میان کمتر کشوری وجود دارد که ۱۰۰ درصد قطعات و یا اجناس مورد نیازشان را خودشان تولید کنند. با توجه به این مسئله سازندگان ما با چالش تامین مواد اولیه با مشکل مواجه هستند. به بیانی دیگر تحریم‌ها باعث شده است که تامین مواد اولیه حتی با هزینه بالا برای تولیدکنندگان دشوار باشد.
ثقفی با اشاره به پیامدهای مثبت تحریم برای سازندگان داخلی ادامه داد: اما همانطور که اشاره کردم تحریم‌ها شمشیر دولبه بوده و پیامدهای مثبتی را برای سازندگان داخلی به همراه داشته است. دستگاه‌های سفارش‌دهنده و یوزر‌ها به دلیل تحریم نمی‫توانستند کالای مورد نیازشان را از تولیدکنندگان خارجی خریداری کنند. به همین دلیل می‌توان گفت که پیام مثبت محدودیت‌های بین‌المللی این بود که یک سعادت اجباری را به سازندگان داخلی تحمیل کرد. چراکه نظر دستگاه‌های سفارش‌دهنده به سمت تولیدکنندگان داخلی جلب شده است.
وی افزود: سازندگان داخلی در چنین شرایطی به مرور زمان به آن خودباوری می‌رسند که کیفیت را به جایی برسانند که در شرایط لغو تحریم‌ها همچنان بازار را حفظ کنند تا سمت‌وسوی نظر کارفرما به سمت تولیدات خارجی کشیده نشود.
ثقفی اظهار کرد: همان‌طور که اشاره کردم قطعا تحریم‌ها چالش‌هایی را برای ما درخصوص تامین مواد اولیه به همراه داشته است اما از سوی دیگر سازندگان داخلی را در مسیری قرار داد تا بتواند نظر کارفرما را جلب کرده و بازار داخلی را با افزایش کیفیت حفظ کند.
تجهیزات صنعتی نفت ایران در آینده چه جایگاهی را در فضای بین‌الملل خواهد داشت؟
وی در پاسخ به این پرسش که چشم‌انداز جایگاه تجهیزات صنعتی نفت ایران در فضای بین‌المللی چگونه خواهد بود گفت: ما درخصوص محصولات داخلی تجهیزات صنعت نفت یک تقسیم‌بندی داریم. در حال حاضر حدود ۶۰ درصد به تولید تجهیزات چه از نظر دانش مهندسی و چه از لحاظ ساخت کاملا اشراف داریم. حدود ۲۰ درصد دیگر پتانسیل برای پیشرفت وجود دارد که اگر با حمایت‌هایی از سمت سوی دستگاه کارفرمایی همراه شود ما به آن ۲۰ درصد دسترسی پیدا خواهیم کرد.
ثقفی ادامه داد: اگر این اقدامات انجام شود ما خودمان می‌توانیم صادرکننده تجهیزات باشیم. البته باید اشاره کنم که اکنون برخی از قطعات و تجهیزات را صادر می‌کنیم.
عضو هیئت مدیره و خزانه‌دار انجمن سازندگان تجهیزات صنعت نفت ایران گفت: این دوره همانند تمرین‌های قبل از یک مسابقه ورزشی است، اکنون شرایط برای قوی-سازی فراهم شده و ما می‌توانیم کم‌وکیف محصولات را به سطح استاندارد برسانیم، البته این مسئله منوط به حمایت‌های سیستم کارفرمایی و دولت است. بعد از اینکه به این مقطع برسیم ما می‌توانیم در آینده و پس از تحریم‌ها یکی از مهم‌ترین صادرکنندگان در فضای بین‌المللی باشیم. راه کمی باقی می‌ماند تا بتوانیم به صورت ۱۰۰ درصد تمام تجهیزات را خودمان تولید کنیم که درصورت حمایت‌های سیستم کارفرمایی می‌توانیم به آن درجه برسیم. اگر حمایت‌های معقول در چارچوب قواینی که برای حمایت از ساخت داخل وجود دارد، انجام شود و دستگاهی همچون بانک، بیمه و مالیات سازندگان را با چالش همراه نکنند قطعا آینده‌ای ایده‌آل برای این مجموعه رقم خواهد خورد.