حمایت از ایجاد خط تولید عامل جهش در اقتصاد بخش نفت و گاز

شرکت‌های دانش ‌بنیان طی چند سال اخیر مسیر رو به رشد خود را با ساخت، تولید و بومی‌سازی انواع فناوری‌ها و نوآوری در حوزه‌های مختلف از جمله صنایع مهم و حیاتی نفت، گاز و پتروشیمی آغاز کرده و بسیار مورد توجه قرار گرفته‌اند.

رهبر معظم انقلاب همیشه در سخنان خود به اهمیت و جایگاه اقتصاد دانش‌بنیان و حمایت از جوانان اشاره کرده‌اند.

براساس افق برنامه ۲۰ ساله کشور یعنی تا پایان سال ۱۴۰۴، مقرر شده است بیش از ۵۰ هزار شرکت دانش‌بنیان در کشور فعال شود که تاکنون تعداد این شرکت‌ها به بیش از سه هزار و ۲۰۰ واحد رسیده و نشان‌ از راه طولانی در پیش رو دارد.

شرکت‌های دانش‌بنیان به عنوان بنگاه‌های اقتصاد دانش‌بنیان، نقش محوری را در ساختار این نوع اقتصاد ایفا می‌نمایند. بر اساس ماده‌ یک قانون حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان، شرکت‌ها و مؤسسات دانش‌بنیان شرکت یا مؤسسه‌ خصوصی یا تعاونی است که به منظور هم‌افزایی علم و ثروت، توسعه‌ اقتصاد دانش‌محور، تحقق اهداف علمی و اقتصادی شامل گسترش و کاربرد اختراع و نوآوری و تجاری‌سازی نتایج تحقیق و توسعه شامل طراحی و تولید کالا و خدمات در حوزه فناوری‌های برتر و با ارزش افزوده‌ فراوان، به ویژه در تولید نرم‌افزارهای مربوط، تشکیل می‌شود.

در همین رابطه، مجتبی صدیق، عضو هیات مدیره استصنا و مدیرعامل توربین ارکان ایرانیان با روابط عمومی انجمن استصنا به گفتگو پرداخت که در ادامه مشروح این گفتگو را می خوانید.

اصولاً چه شركت هايی را، شركت های دانش بنيان مي ناميم و اين شركت ها بايد از چه فاكتورهايی برخوردار باشند؟

اساساً طبق قانون شركت های دانش بنيان آنهايي هستند كه به منظور هم افزايي علم و ثروت، توسعه اقتصاد دانش محور، تحقق اهداف علمي و اقتصادي و تجاري سازي نتايج تحقيقات را در حوزه فناوري هاي برتر مد نظر قرار داده اند و در واقع با مطالعه نيازهاي كشور، با انتخاب يك طرح، نسبت به تحقيقات علمي، نمونه سازي و تجاري سازي طرح مورد نظر اقدام و توليد ارزش افزوده اقتصادي مبتني بر پژوهشهاي علمي و نوآوري مي كنند. ليكن به نظر بنده شركت هايي كه بتوانند با استفاده از فن آوريهاي نو، خدمات فني و مهندسي ارائه نمايند، جزو شركت هاي دانش بنيان هستند.

حمايت هاي مالي از شركت هاي دانش بنيان از چه طريق و به چه شيوه اي صورت مي گيرد و آيا

اين شركت ها از حمايت هاي مالي برخوردار هستند؟

در دهه هاي اخير پيشرفت صنعت كامپيوتر و توسعه دنياي مجازي باعث شده است كه بشر شاهد يك دگرگوني و تحول باشد كه هركدام استارتاپ (Start up) عظيم و اساسي در زمينه هاي مختلف از جمله صنعت نانو، مهندسي ژنتيك و نرم افزارها، به نوبه خود تاثير عملي و اقتصادي بسزايي در زندگي انسان ها و ايجاد اشتغال و در آمد براي عده زيادي شده است. در كشور ما نيز در سال هاي اخير رويكرد جوانان تحصيل كرده به اين موضوع و رغبت اهل علم و صنعت و تجارت به نوآوري هاي گوناگون از مرحله ايده تا سرمايه گذاري و تجاري سازي الزاماً موجب ايجاد معاونت فن آوري رياست جمهوري

گرديده كه به عنوان متولي اين امر بتواند حامي جوانان، صنعتگران و نوآوران و شركت هاي دانش بنيان باشد و فعلاً اين معاونت تحت قوانين و مقررات ويژه از اين گونه شركت ها و طرح ها حمايت مي كند. اعتبارات تخصيصي با سودهاي كمتر از نرخ هاي متداول بانكي، ايجاد تسهيل در تامين محلي براي فعاليت نوآوران و تشويق ايشان از طرق مختلف جزو فعاليت هاي اين معاونت است.

با وجود اينكه وضع مطلوب آن است كه تمامي امكانات براي حمايت از نخبگان و فرزانگان جامعه به كار گرفته شود و با تامين ابزار مالي و ساير امكانات از فرار مغزها جلوگيري به عمل آيد و با حداكثر توان و ايجاد انگيزه، همه براي پيشرفت هاي علمي كشور به كار گرفته شود ولي در اين حد موجود نيز جاي اميدواري است تا بتوان در آينده شاهد شكوفايي هرچه بيشتر استعدادها در قالب شركت ها و گروه هاي توليدي و تجاري دانش بنيان باشيم.

نكته قابل تامل در حمايت از شركت هاي دانش بنيان، نوع نگرش معاونت و صندوق هاي مرتبط براي حمايت هاي مالي است. چنانچه فرآيند صندوق هاي حمايتي مشابه فرآيندهاي اخذ وام و تسهيلات بانك ها و با اخذ وثايق و نظير آنها باشد، قاعدتاً نمي تواند ارزش افزوده اي براي شركت هاي دانش بنيان داشته باشد. اگر شركتي را به عنوان دانش بنيان در نظر گرفته ايم، باید تسهيلات آن در قالب سرمايه گذاري هاي خط پذير و پرريسك قرار گيرد و حمايت هاي متفاوتي نسبت به شرايط اخذ تسهيلات عادي از بانك ها انجام پذيرد تا بتواند محرك اقتصادي براي Start up و شركت هاي دانش بنيان باشد.

اغلب براي شركتهاي دانش بنيان تخفيفات مالياتي و بيمه اي به صورت مقطعي اعمال مي شود. بايد توجه داشت كه مزيت تخفيفات مالياتي اثر خود را در قيمت تمام شده محصولات دانش بنيان خواهد گذاشت و به تبع آن در مجموع مي تواند هزينه هاي دولت و مشتريان را كاهش دهد.

اين در حالي است كه در فرآيند ارزيابي شركت ها بعضاً شركت ها به صورت دانش بنيان نوع ۲ دسته بندي مي شوند، (درحاليكه تاكنون نوع يك بوده اند) و از مزاياي معافيت هاي مالياتي برخوردار نمي شوند. اين در شرايطي است كه پروژه دانش بنيان است ولي شركت دانش بنيان داراي معافيت مالياتي قلمداد نشده و باعث مي شود هزينه هاي مالياتي مجدداً به شركت تحميل شود. اين موضوع باعث عدم امكان تصميم گيري در فرآيند قيمت دهي و نتيجتاً در قيمت تمام شده فروش مي گردد و كشور نمي تواند از مزيت قيمت پايين تر به نحو مطلوبي استفاده نمايد.

 

سهم و نقش شركت هاي دانش بنيان در خودكفايي صنعت نفت و پتروشيمي چه مقدار است و

براي اقتصاد ايران در كنار شركت هاي دانش بنيان چه چشم اندازي متصور مي شويد؟

 

علم و تكنولوژي همواره در حال تحول و تكامل است. به بركت اَبَر كامپيوترها و حكومت تراشه ها كه توانسته محاسبات و فاصله هاي نجومي را به حداقل ممكن برساند و تحولات ثانيه ها را مي شمارد، ايستادن معناي خود را از دست دادهاست. فلذا تمامي عرصه هاي صنعت و توليد نيز به مثابه اين تحول نيازمند حركت به سوي نوگرايي است، صنعت نفت و پتروشيمي و گاز نيز از اين قاعده مستثني نيست. رويكرد علمي به نوآوري ها و تحقيق براي بهره وري بيشتر، از مرحله كشف و استخراج تا فناوري، لازمه پويايي اين صنعت عظيم است. خروج از لاك روش هاي سنتي و تشويق پژوهشگران و صنعتگران براي ابداع در تمامي مراحل اين صنعت مي تواند در صرفه جويي هزينه ها و بهره برداري بيشتر از امكانات بسيار موثر باشد.

مهمترين عنصر انگيزشي براي شركت هاي دانش بنيان حمايت ها و تشويق متوليان است، بررسي نيازهاي اساسي اقتصادي و صنعتي كشور، ايجاد گروه هاي كاري و شركت هاي پژوهشگر در تمامي زمينه ها، سپردن كار به دست فرهيختگان و پژوهشگران با زمان بندي اولويت ها و حمايت بي دريغ از ايشان در مرحله تحقيق و نهايتاً سرمايه گذاري و تجاري سازي طرح ها و به كارگيري آن در راستاي رفع نيازهاي كشور مطمئناً مي تواند چشم انداز بسيار زيبايي از پيشرفت هاي علمي و صنعتي داشته باشد و شايد يكي از مهمترين و اساسي ترين راه هاي استقلال از همين مسير باشد.

اعتماد به شركت هاي دانش بنيان، كمك در پذيرش ريسك هاي توليدي آنها و همراهي مجموعه وزارت نفت در اجراي پروژه هاي بار اول و نيز پس از آن حمايت در جهت ايجاد خط توليد براي توليدات موفق بار اول، مي تواند جهش ويژه در اقتصاد بخش نفت و گاز كشور ايجاد كند كه تبعات آن در سال هاي آينده و بر اساس ساختارهاي مناسب طراحي شده توسط شركتها قابل مشاهده خواهد بود.

آيا شركت هاي دانش بنيان از تخفيف هاي مالياتي و تسهيلات بيمه برخوردار هستند؟ حمايت هاي

دولتي از مجموعه شركت هاي دانش بنيان به چه شيوه هايي انجام مي شود؟

باتوجه به اهميت موضوع شركت هاي دانش بنيان به عنوان پيش قراولان تحول و نوآوري در عرصه توليد و صنعت، از طرف مجلس و دولت قوانيني حمايتي مصوب و به مورد اجرا گذاشته شده، اعمال تخفيف هاي مالياتي به اين گونه شركت ها جزو همين مقوله است كه متاسفانه شامل شركت هاي دانش بنيان صنعتي نمي شود و تا آنجا كه اطلاع دارم در رابطه با بيمه هم هيچ برنامه حمايتي خاصي اعمال نمي شود. درصورتي كه يكي از تعاريف اصلي فرآيندهاي دانش بنيان بالا بردن ضريب فايده و ارزش افزوده به نسبت هزينه هاي اجرايي و پرسنل است ولي سيستم بيمه ها هيچ گونه فرمول جديدي براي اين موضوع نداشته و همچنان به همان ضرايب معمول محاسبه مي كنند.

همچنين براي تامين مالي اين شركت ها نيز از طريق بانك های عامل و يا صندوق نوآوري و شكوفايي اعتبارات خاصي با نرخ سود پايين تر از روال معمول در بانك ها وام هايي اختصاص مي يابد و اقداماتي از اين قبيل و يا اينكه براي حضور اين شركت ها در مناقصات تسهيلاتي فراهم گرديده كه در نوبه خود قدم هاي بسيار مثبت است، ولي آنچه مسلم است اينكه اولاً اين حمايت ها بايد ساختاري و نظام مند باشد و ثانياً قوانين رافع كليه موانع باشد و ديگر اينكه طرح ها با نيازسنجي كشور به گروه هاي پژوهشي ارائه شود و حاصل پروژهش ها از طرف دولت به طور تضميني خريداري و به اين ترتيب جوانان پژوهشگر فارغ از همه چيز و آسوده خاطر و با اتكا به اين حمايت ها ديگر در فكر وثيقه براي وام و حل ساير مشكلات پيش رو نبوده و صرفاً به كار و مطالعه و ارائه طرح خواهند بود.